لرزهنگار، ابزاری است که حرکت زمین را در طول یک زلزله ثبت میکند. لرزهنگارهای مدرن — که بهطور دقیقتر لرزهسنج همراه با ثبتکننده دیجیتال نامیده میشوند — بهقدری حساساند که میتوانند حرکاتی در حد نانومتر را تشخیص دهند و ستون فقرات شبکههای جهانی پایش زلزله را تشکیل میدهند.
لرزهنگار، ابزاری است که حرکت زمین ناشی از امواج لرزهای را تشخیص داده و ثبت میکند. این اصطلاح از نظر فنی به کل سامانه اشاره دارد — حسگر، شرطیسازی سیگنال، رقمیکننده و ثبتکننده — در حالی که خود حسگر بهطور دقیقتر لرزهسنج (یا حسگر لرزهسنج) نامیده میشود. نخستین لرزهنگار مدرن در اواخر قرن نوزدهم توسعه یافت، با سهمهای قابلتوجه از جان میلن در ژاپن و امیل ویخرت در آلمان. اصل پایهای، جرمی است معلق بر قابی متصل به زمین: هنگامی که زمین حرکت میکند، جرم معلق به دلیل اینرسی تمایل به سکون دارد و حرکت نسبی میان جرم و قاب بهعنوان سیگنال لرزهای ثبت میشود.
لرزهنگارهای مدرن بهطور چشمگیری حساستر و متنوعتر از نیاکان مکانیکیشان هستند. یک لرزهسنج پهنباند معمولی میتواند حرکات زمین از ۰/۰۰۱ هرتز تا ۵۰ هرتز را تشخیص دهد و بازه فرکانسی هم زلزلههای دورلرزهای و هم محلی را پوشش دهد. برخی ابزارها — که شتابنگارهای حرکات قوی نامیده میشوند — بهطور ویژه برای ثبت حرکات با دامنه بالا و فرکانس بالا در نزدیکی منابع زلزله طراحی شدهاند که مرتبطترین نوع برای کاربردهای مهندسی است. این ابزارها شتاب را مستقیماً ثبت میکنند و در شبکههای شهری متراکم برای ثبت حرکات زمینی که برای طراحی مهماند مستقر میشوند. ثبتکنندههای مدرن با ۱۰۰ تا ۲۰۰ نمونه بر ثانیه و دقت ۲۴ بیتی رقمیسازی میکنند که دامنه دینامیکی بیش از ۱۳۰ دسیبل فراهم میآورد و دادهها را بهصورت بیدرنگ از طریق اینترنت، ماهواره یا شبکههای سلولی مخابره میکنند.
لرزهنگارها بنیان لرزهشناسی مشاهداتی و مهندسی زلزله هستند. شبکههای لرزهنگار زلزلهها را مکانیابی میکنند، بزرگا و مکانیزم کانونی آنها را تعیین میکنند و دادههای خام برای تصویربرداری توموگرافیک از درون زمین فراهم میآورند. در مهندسی، شبکههای متراکم حرکات قوی — نظیر آنهایی که توسط USGS، پروژه PEER NGA-West2 و شبکههای ملی در ژاپن، تایوان و ایران نگهداری میشوند — رکوردهای حرکت زمین مورد استفاده برای توسعه GMPEها، واسنجی طیفهای طراحی و اعتبارسنجی مدلهای عددی را تولید میکنند. ایران یک شبکه لرزهای ملی (مرکز لرزهنگاری ایران) و یک شبکه حرکات قوی با صدها ایستگاه اداره میکند. ابزارهای مدرن بهطور فزایندهای شتابسنجهای مبتنی بر MEMS و حسگرهای کمهزینه را دربر میگیرند که در کاربردهای پایش سلامت سازه و منبعسپاری جمعی مستقر میشوند و دسترسی به دادههای حرکت زمین را دموکراتیک میکنند.