بهسازی لرزهای، اصلاح یک سازه موجود برای بهبود مقاومت آن در برابر بارگذاری زلزله است. این عمل برای ساختمانها، پلها و زیرساختهای فرسودهای که بر پایه آییننامههای قدیمی یا بدون هیچ مقررات لرزهای طراحی شدهاند حیاتی است.
بهسازی لرزهای، مجموعه مداخلاتی است که بر یک سازه موجود برای بهبود عملکرد لرزهای آن اعمال میشود. بهسازی زمانی لازم است که سازه بر پایه آییننامههای قدیمی طراحی شده، کاربری آن به رده بهرهبرداری حساستری تغییر یافته، خسارت یا افت ظرفیت آن را کاهش داده یا اطلاعات جدیدی درباره خطر لرزهای در ساختگاه آن پدیدار شده باشد. برخلاف طراحی نو، بهسازی باید در محدودیتهای سازه موجود — هندسه، مصالح، پیها و الزامات بهرهبرداری آن — کار کند که بهسازی را ذاتاً چالشبرانگیزتر و اغلب بهازای هر واحد بهبود عملکرد پرهزینهتر میکند.
راهبردهای بهسازی در سه دسته گسترده قرار میگیرند. تقویت موضعی عناصر معیوب مشخص را هدف میگیرد — افزودن روکش فولادی یا ورقهای FRP به ستونها، افزودن آرماتور برشی به تیرها یا تقویت اتصالات تیر-ستون. تقویت کلی کل سامانه سازهای را اصلاح میکند — افزودن دیوارهای برشی جدید، قابهای بادبندی یا قابهای خمشی؛ نصب جداسازی لرزهای یا وسایل میرایی مکمل؛ یا معرفی مسیرهای جدید نیروی جانبی. کاهش تقاضا تقاضای لرزهای بر سازه را کاهش میدهد — معمولاً از طریق جداسازی لرزهای (برای سازههای سخت) یا وسایل میرایی (برای همه سازهها) که هم تقاضای نیرو و هم جابهجایی را کاهش میدهند. انتخاب راهبرد به نوع سازه، اهداف عملکرد، بودجه در دسترس و محدودیتهای ساخت (بهرهبرداری، دسترسی، زمان توقف) بستگی دارد.
بهسازی لرزهای در سراسر جهان بهطور فزایندهای مهم است زیرا بخش بزرگی از محیط ساختهشده پیش از آییننامههای مدرن لرزهای ساخته شده است. در ایالات متحده، هزاران ساختمان قدیمی در مناطق با لرزهخیزی بالا بهسازی شدهاند — اغلب در پاسخ به مقررات خاص (نظیر مقررات ساختمانهای بنایی بدون تقویت و طبقه نرم لسآنجلس یا مقررات طبقه نرم سانفرانسیسکو). در ژاپن، بهسازی پس از زلزله کوبه ۱۹۹۵ به اولویت ملی تبدیل شد. در ایران، بهسازی لرزهای ساختمانهای موجود، مدارس، بیمارستانها و زیرساختها یک برنامه ملی در حال اجرا است، بهویژه در تهران و سایر مناطق با خطر بالا. انتخاب میان بهسازی و جایگزینی بهندرت ساده است: بهسازی معمولاً ردپای محیطی کمتری دارد، ارزش تاریخی یا فرهنگی را حفظ میکند و از اختلال اجتماعی تخریب و ساخت نو پرهیز میکند، اما اگر سازه موجود بهشدت معیوب باشد میتواند از جایگزینی پرهزینهتر باشد. چارچوبهای مدرن بهسازی مبتنی بر عملکرد — نظیر ASCE 41 در ایالات متحده — اهداف عملکرد مشخص (بهرهبرداری بیوقفه، ایمنی جانی، جلوگیری از فروریزش) برای سطوح مختلف خطر لرزهای تعریف میکنند و رویههای تحلیلی برای اثبات انطباق فراهم میآورند. رایجترین تکنیک بهسازی در ایران شامل افزودن دیوارهای برشی فولادی یا بتنی، افزودن بادبندی فولادی یا استفاده از ورقهای FRP برای تقویت سازههای بنایی و بتنی است.