زلزله آزادسازی ناگهانی انرژی کرنشی کشسان ذخیرهشده در پوسته زمین است که معمولا در امتداد یک گسل رخ میدهد و امواج لرزهای تولید کرده و موجب لرزش زمین میشود. زلزلهها از ریزلرزههای نامحسوس تا رویدادهای فاجعهباری که شهرها را از نو شکل میدهند و صدها هزار جان میگیرند، گستردهاند.
زلزله آزادسازی ناگهانی انرژی کرنشی کشسان است که در لیتوسفر زمین تجمع یافته، و بیشتر در امتداد گسلهای پیشموجود رخ میدهد. این آزادسازی زمانی روی میدهد که تنش برشی تجمعیافته از مقاومت اصطکاکی گسل فراتر رود و موجب لغزش سریع در طول سطح گسیختگی شود. انرژی آزادشده بهصورت امواج لرزهای به بیرون منتشر میشود که لرزش زمین را موجب شده و میتواند مخاطرات ثانویه از جمله زمینلغزش، روانگرایی، سونامی و آتشسوزی را برانگیزد.
نظریه بازگشت کشسان، که هری فیلدینگ رید پس از زلزله سانفرانسیسکو در سال ۱۹۰۶ تدوین کرد، همچنان چارچوب بنیادی درک مکانیک زلزله است. این نظریه بیان میکند که تودههای سنگی در دو سوی گسل تحت بارگذاری تکتونیکی بهصورت کشسان تغییرشکل مییابند و هنگامی که کرنش تجمعیافته از مقاومت گسل فراتر رود، سنگ به حالت تغییرشکلنیافته بازمیگردد و انرژی ذخیرهشده را بهصورت امواج لرزهای آزاد میکند. چرخه تجمع و آزادسازی کرنش در بازههای چند دهه تا چند هزاره تکرار میشود و چرخههای زلزله مشخصه را در گسلهای مجزا تولید میکند. ژئودزی مدرن (GPS، InSAR) امکان مشاهده مستقیم تجمع کرنش را فراهم میآورد و ارزیابی خطر لرزهای را از علمی صرفاً تاریخی به علمی تا حدی پیشبینانه تبدیل میکند.
زلزلهها بر حسب عمق به کمعمق (۰ تا ۷۰ کیلومتر)، میانی (۷۰ تا ۳۰۰ کیلومتر) و عمیق (۳۰۰ تا ۷۰۰ کیلومتر) و بر حسب محیط تکتونیکی به میانورقهای (رخدهنده در مرزهای ورقهای) و درونورقهای (رخدهنده در داخل یک ورقه) طبقهبندی میشوند. اکثریت قریب به اتفاق لرزهخیزی جهانی در امتداد مرزهای ورقهای متمرکز است، بهویژه در حلقه آتش اقیانوس آرام، کمربند آلپاید و پشتههای میاناقیانوسی. با این حال، زلزلههای درونورقهای — مانند آنهایی که در شرق آمریکای شمالی، شبهقاره هند و بخشهایی از ایران رخ میدهند — میتوانند با وجود بسامد کمتر، بهشدت مخرب باشند؛ دقیقاً به این دلیل که در مناطقی با آگاهی لرزهای تاریخی اندک رخ میدهند. پیشبینی زلزله همچنان مسئلهای حلنشده است؛ رویه مدرن بر ارزیابی احتمالاتی خطر و تابآوری سازهای تمرکز دارد، نه پیشبینی کوتاهمدت.