لرزه‌شناسی

پس‌لرزه، زلزله کوچک‌تری است که در همان منطقه پس از یک زلزله اصلی بزرگ‌تر رخ می‌دهد و در نتیجه تنظیم پوسته با تغییرات تنش ناشی از رویداد اصلی اتفاق می‌افتد. پس‌لرزه‌ها می‌توانند ماه‌ها یا سال‌ها ادامه یابند و خطر قابل‌توجهی برای سازه‌های از پیش آسیب‌دیده ایجاد کنند.

زلزله آزادسازی ناگهانی انرژی کرنشی کشسان ذخیره‌شده در پوسته زمین است که معمولا در امتداد یک گسل رخ می‌دهد و امواج لرزه‌ای تولید کرده و موجب لرزش زمین می‌شود. زلزله‌ها از ریزلرزه‌های نامحسوس تا رویدادهای فاجعه‌باری که شهرها را از نو شکل می‌دهند و صدها هزار جان می‌گیرند، گسترده‌اند.

مرکز سطحی زلزله، نقطه‌ای بر سطح زمین است که دقیقا بالای کانون (هایپوسنتر) زلزله قرار دارد. این نقطه معمولا همان مکانی است که در رسانه‌های خبری گزارش می‌شود و به‌عنوان نقطه مرجع برای اندازه‌گیری فاصله مرکزسطحی در کاربردهای لرزه‌شناسی و مهندسی به کار می‌رود.

گسل، شکستگی یا ناحیه‌ای از شکستگی‌ها در پوسته زمین است که در امتداد آن جابه‌جایی نسبی دو طرف رخ داده است. گسل‌ها منابع اصلی زلزله هستند و هندسه، نرخ لغزش و خواص مکانیکی آن‌ها اندازه، بسامد و مشخصات رویدادهای لرزه‌ای را تعیین می‌کند.

کانون زلزله، که به آن فوکوس نیز گفته می‌شود، نقطه‌ای درون زمین است که گسیختگی زلزله از آن آغاز می‌شود. عمق آن در زیر سطح، پارامتری حیاتی است که به‌شدت بر شدت و توزیع لرزش زمین در سطح اثر می‌گذارد.

شدت زلزله، سنجه‌ای از شدت اثرات زلزله در یک مکان مشخص است که بر پایه خسارت مشاهده‌شده به سازه‌ها، تغییرشکل زمین و ادراک انسانی تعیین می‌شود. برخلاف بزرگا که مقدار واحدی برای رویداد است، شدت برای یک زلزله از مکانی به مکان دیگر تغییر می‌کند.

بزرگا، سنجه‌ای لگاریتمی از اندازه یک زلزله است که انرژی آزادشده در منبع آن را کمّی می‌کند. برخلاف شدت که از مکانی به مکان دیگر تغییر می‌کند، بزرگا مقدار واحدی است که به هر زلزله اختصاص می‌یابد، مستقل از محل مشاهده آن.

گسیختگی در لرزه‌شناسی به انتشار شکست برشی در امتداد سطح یک گسل در طول زلزله اشاره دارد که کرنش کشسان تجمع‌یافته را به‌صورت امواج لرزه‌ای آزاد می‌کند. طول، عرض، توزیع لغزش و سرعت انتشار گسیختگی، اندازه زلزله و مشخصات حرکت زمین حاصل را تعیین می‌کنند.

موج لرزه‌ای، موجی کشسان است که در زمین منتشر می‌شود و انرژی آزادشده توسط زلزله یا منبع لرزه‌ای دیگر را حمل می‌کند. موج‌های لرزه‌ای به موج‌های حجمی (P و S) که در درون زمین سفر می‌کنند، یا موج‌های سطحی (لاو و رایلی) که در امتداد سطح زمین سفر می‌کنند، طبقه‌بندی می‌شوند.

لرزه‌نگار، ابزاری است که حرکت زمین را در طول یک زلزله ثبت می‌کند. لرزه‌نگارهای مدرن — که به‌طور دقیق‌تر لرزه‌سنج همراه با ثبت‌کننده دیجیتال نامیده می‌شوند — به‌قدری حساس‌اند که می‌توانند حرکاتی در حد نانومتر را تشخیص دهند و ستون فقرات شبکه‌های جهانی پایش زلزله را تشکیل می‌دهند.